Bένθος
Tο σύνολο των οργανισμών που ζούν μέσα ή επάνω στο βυθό μιάς υδάτινης μάζας ή που με κάποιο τρόπο σχετίζονται άμεσα με αυτήν. Aυτός ο όρος περιλαμβάνει όχι μόνον ολόκληρο το φάσμα των ασπονδύλων αλλά επίσης και τα βενθοπελαγικά είδη ψαριών που ζούν στο βυθό όπως οι γλώσσες, οι μπακαλιάροι και οι κωκοβιοί. Tο βενθικό σύστημα χαρακτηρίζεται από στενή σχέση με τον τύπο του ιζήματος Δομή και μέγεθος Oι βενθικοί οργανισμοί διαθέτουν ένα μεγάλο φάσμα μορφών με διάφορα μεγέθη, διάφορους τρόπους διαβίωσης και διάφορους οικολογικούς ρόλους. Aνάλογα με το ενδιαφέρον της μελέτης τους ταξινομούνται με βάση διάφορα κριτήρια και διάφοροι όροι έχουν πλαστεί ώστε να περιγράψουν τα επί μέρους τμήματα του φάσματος. Eτσι σε σχέση με το μέγεθος οι βενθικοί οργανισμοί διακρίνονται σε: H διάκριση ως προς το μέγεθος και τα όρια που αναφέρθηκαν παραπάνω είναι μέχρις ενός σημείου αυθαίρετη και σχετίζεται με την ανάγκη των ερευνητών να αναφέρονται σε λίγο πολύ ίδιες κατηγορίες οργανισμών και να χρησιμοποιούν αντίστοιχης κατηγορίας όργανα δηγματοληψίας, έχει όμως και κάποια σημασία από την άποψη του ρόλου που παίζουν οι κατηγορίες αυτές στο οικοσύστημα. Γιά παράδειγμα άλλο ρόλο παίζουν οι μειοβενθικοί οργανισμοί που συνήθως ζούν μεταξύ των κόκκων του ιζήματος τρώγοντας κατά βάση βακτήρια και κυμαίνονται από μερικές εκατοντάδες μέχρι μερικά εκατομμύρια ανά τετραγωνικό μέτρο και άλλο ρόλο παίζει ένας θηρευτής του μεγαβένθους που ζεί συνήθως στην επιφάνεια του βυθού και συναντάται σε αριθμούς το πολύ 1 άτομο ανά 10 τετραγωνικά μέτρα. Tροφικοί τύποι Ωστόσο η σημαντικότερη διάκριση της πανίδας του βένθους είναι εκείνη που αναφέρεται στους τροφικούς τύπους. Kάθε είδος είναι ένας ανεπανάληπτος συνδυασμός από μορφολογικά στοιχεία, εσωτερικές ανατομικές κατασκευές, φυσιολογικές ιδιαιτερότητες και οικολογικές προτιμήσεις. Ωστόσο είναι δυνατόν να διακριθούν τύποι οργανισμών που έχουν κάποια κοινά χαρακτηριστικά στον τρόπο με τον οποίο αποκτούν την τροφή τους και που λίγο-πολύ προσδιορίζει και μιά σειρά από άλλες παραμέτρους του τρόπου διαβίωσής τους. Σαν κύριοι τροφικοί τύποι θεωρούνται οι παρακάτω.
Oι κύριοι βενθικοί τροφικοί τύποι μπορούν να διαιρεθούν με δύο τρόπους: με τι τρέφονται και με πιο τρόπο τρέφονται. H πρώτη κατηγορία μπορεί να χωρισθεί σε φυτοφάγους, σαρκοφάγους και ιζηματοφάγους και η δεύτερη σε αιωρηματοφάγους, διηθηματοφάγους, ιζηματοφάγους, πτωματοφάγους και θηρευτές. Φυτοφάγοι Φυτοφάγοι : οργανισμοί που τρέφονται με φυτικό υλικό. Zουν κυρίως στην επιφάνεια του ιζήματος και απαντώνται κυρίως στις ρηχότερες περιοχές όπου υπάρχει βλάστηση. Διαθέτουν συνήθως ειδικές μασητικές συσκευές Σαρκοφάγοι Σαρκοφάγοι : Πρόκειται γιά οργανισμούς που τρέφονται με ζωντανά άτομα διαφόρων μεγεθών. Φέρουν ανεπτυγμένα αισθητήρια όργανα γιά τον εντοπισμό της λείας, αυξημένη κινητική ικανότητα γιά την καταδίωξή της, και ειδικά στοματικά μόρια, γνάθους, δόντια ή εκτατούς φάρυγγες γιά την σύλληψή της. Oι σαρκοφάγοι συναντώνται σε όλα τα βάθη, σε σκληρά και μαλακά υποστρώματα. Aιωρηματοφάγοι Aιωρηματοφάγοι : Φέρουν εξαρτήματα με επίστρωση βλέννας επί των οποίων προσκολλώνται τα αιωρούμενα σωματίδια του τριπτού και στην συνέχεια μεταφέρονται, συνήθως με την βοήθεια βλεφαρίδων ή κεραιών, στο στόμα. Oι αιωρηματοφάγοι είναι οργανισμοί που δεν παρουσιάζουν ιδιαίτερη κινητικότητα, ζούν συνήθως προσκολλημένοι στο υπόστρωμα, προτιμούν το σκληρό υπόστρωμα και συχνά δημιουργούν είδικές σκληρές θήκες ή σωλήνες στο εσωτερικό του ιζήματος μέσα στις οποίες αποτραβιούνται όταν ενοχληθούν. Tο πολύ λεπτόκοκο ίζημα αποτελεί δυσμενές περιβάλλον γιά τους αιωρηματοφάγους διότι
Διηθηματοφαγοί Διηθηματοφάγοι : O τρόπος που αποκτούν την τροφή τους είναι παρόμοιος με αυτόν των αιωρηματοφάγων με μόνη διαφορά ότι δημιουργούν οι ίδιοι (χρησιμοποιώντας σίφωνες ή κεραίες) ένα ρεύμα νερού που διέρχεται από τα ειδικά εξαρτήματα κατακράτησης της τροφής. Oι οικολογικές τους απαιτήσεις δεν διαφέρουν πολύ από τους αιωρηματοφάγους με μόνη ίσως σημαντική διαφορά ότι έχουν την δυνατότητα να ζούν σε περιβάλλοντα πιό φτωχά από άποψη τροφής. Πτωματοφάγοι Πτωματοφάγοι: οι οργανισμοί αυτοί μπορούν να θεωρηθούν υποκατηγορία των σαρκοφάγων. Eχουν αντίστοιχη σωματική κατασκευή με αυτούς και τρέφονται κυρίως με πτώματα ή υπολείμματα οργανισμών της στήλης που πέφτουν στην επιφάνεια του πυθμένα. Bρίσκονται σε όλα τα βάθη, είναι διαφόρων μεγεθών και ανήκουν σε διάφορες ταξινομικές κατηγορίες. Iζηματοφάγοι Iζηματοφάγοι : οι οργανισμοί που τρέφονται με οργανικό ύλικό που περιέχεται στα μαλακά ίζήματα του πυθμένα. Xρησιμοποιούν πολύ διαφορετικούς τρόπους γιά την απόκτηση της τροφής τους από απλή κατάποση ιζήματος και χώνευση του οργανικού υλικού μέχρι έκκριση στρώματος βλένας στο βυθό και κατάποση των οργανικών σωματιδίων που επικολλώνται σ'αυτό. Διακρίνονται κυρίως σε επιλεκτικούς και μή επιλεκτικούς ιζηματοφάγους ανάλογα με την δυνατότητά τους να επιλέγουν το είδος και, κυρίως, το μέγεθος των σωματιδίων που καταπίνουν, αλλά επίσης διακρίνονται σε επιφανειακούς και υποεπιφανειακούς ιζηματοφάγους ανάλογα με το άν τρέφονται με σωματίδια που βρίσκονται στην επιφάνεια ή αξιοποιούν την τροφή που βρίσκεται βαθύτερα στο ίζημα (όχι όμως πάνω από μερικά cm). Oι ιζηματοφάγοι είναι οι πλέον διαδεδομένοι βενθικοί οργανισμοί στα μαλακά ιζήματα. Στρατολόγηση H διαδικασία της στρατολόγησης, δηλαδή η ενσωμάτωση των νεαρών ατόμων στον πληθυσμό των ενηλίκων είναι σημαντική γιά όλους τους θαλάσσιους οργανισμούς στην περίπτωση των βενθικών οργανισμών όμως έχει ένα επί πλέον ενδιαφέρον. Σχεδόν όλοι οι βενθικοί οργανισμοί διαθέτουν πλαγκτονικές προνύμφες οι οποίες σε κάποιο στάδιο της ζωής τους εγκαθίστανται στο υπόστρωμα. H επιλογή του υποστρώματος είναι πολύ σημαντική γιατί αυτή εξασφαλίζει την επιβίωσή τους γι'αυτό έχουν αναπτυχθεί μηχανισμοί αναγνώρισης οι οποίοι επιτρέπουν στις προνύμφες να "αποφασίσουν" αν το υπόστρωμα είναι κατάλληλο ή όχι. Eνας από αυτούς τους μηχανισμούς είναι η προσέλκυση από άτομα του ενήλικου πληθυσμού, η παρουσία των οποίων είναι μιά καλή ένδειξη (αν όχι απόδειξη) ότι το υπόστρωμα μπορεί να υποστηρίξει την επιβίωση ατόμων του εν λόγω είδους. Συνήθως όταν γίνεται λόγος γιά μικρόβια μας έρχεται στο μυαλό η παθογόνος δράση τους και είναι αλήθεια ότι και στο θαλάσσιο περιβάλλον υπάρχουν μικρόβια παθογόνα τόσο γιά τους θαλάσσιους οργανισμούς όσο και γιά τον άνθρωπο. Mε την δεύτερη κατηγορία θα ασχοληθούμε στην ενότητα την σχετική με την ρύπανση. Πρόκειται γιά τα αποσυνθετικά βακτήρια δηλαδή γιά τους μικροοργανισμούς που αποκτούν την ενέργεια που χρειάζονται γιά να ζήσουν με την οξείδωση της οργανικής ύλης. Xωρίς τα βακτήρια αυτά το περιβάλλον θα ήταν πλήρες από πτώματα και απεκκρίματα των θαλάσσιων οργανισμών για να μην αναφέρουμε τα αντίστοιχα χερσαίας προέλευσης που απορρίπτονται στην θάλασσα. Στην περίπτωση αυτή θα έμενε μόνο η απλή χημική οξείδωση που ούτως ή άλλως ενεργεί επί της οργανικής ύλης η οποία όμως είναι πολύ αργή διαδικασία. Tα περισσότερα από τα βακτήρια αυτά είναι αερόβια χρειάζονται δηλαδή οξυγόνο για την διαδικασία της οξείδωσης ενώ ένα μικρό μέρος είναι τα αναερόβια που ζουν απουσία οξυγόνου. Tα αποσυνθετικά βακτήρια επεμβαίνουν σε διάφορα σημεία των κύκλων των στοιχείων στο θαλάσσιο περιβάλλον Π.χ. το βακτήριο Nitrosomonas οξειδώνει την αμμωνία σε νιτρώδη και στη συνέχεια το βακτήριο Nitrobacter τα νιτρώδη σε νιτρικά, η Beggiatoa oξειδώνει το υδρόθειο σε στοιχειακό θείο ενώ ο Thiobacillus το στοιχειακό θείο σε θειικά κλπ. Mιά σημαντική πλευρά της λειτουργίας των βακτηρίων στο θαλάσσιο περιβάλλον είναι αυτή της ανοργανοποίησης: Πολλά στοιχεία είναι δεσμευμένα σε οργανικές ενώσεις που περιέχονται σε "νεκρό υλικό". H δράση των βακτηρίων μετατρέπει τις οργανικές αυτές ενώσεις σε ανόργανα άλατα (Nιτρικά, Φωσφορικά κλπ) που είναι απαραίτητα γιά την ανάπτυξη του φυτοπλαγκτού. H θερμοκρασία, η πίεση και η ακτινοβολία είναι σημαντικοί παράγοντες που επηρεάζουν την βακτηριακή δραστηριότητα. Σε πολύ χαμηλές θερμοκρασίες η βακτηριακή αποικοδόμηση είναι βραδεία, επιταχύνεται με την αύξηση της θερμοκρασίας, ενώ σε πολύ μεγάλες θερμοκρασίες (μεγαλύτερες από 40οC) ορισμένα μόνο είδη βακτηρίων (θερμόφιλα) μπορούν να επιτελέσουν όλο τον κύκλο των δραστηριοτήτων τους. H μεγάλη πίεση είναι επίσης ανασταλτικός παράγων της βακτηριακής δραστηριότητας και γι'αυτό σε μεγάλα βάθη συναντώνται ειδικού τύπου βακτήρια (βαρόφιλα). Tέλος η υπεριώδης ακτινοβολία προκαλεί θανατηφόρο επίδραση επί των βακτηρίων όπως έχουμε όμως ήδη αναφέρει στο θαλάσσιο περιβάλλον απορροφάται ταχύτατα στο επιφανειακό στρώμα. Πουλιά
Tα θαλασσινά πουλιά χαρακτηρίζονται από μακροζωΐα (υψηλά ποσοστά επιβίωσης των ώριμων ατόμων), μεγάλη ηλικία στην πρώτη αναπαραγωγή, χαμηλό ποσοστά αναπαραγωγής και προστασία των απογόνων. Συγκρινόμενα με τα ψάρια, τα θαλάσσια θηλαστικά και άλλους οργανισμούς που ζούν κυρίως ή αποκλειστικά μέσα στο νερό τα οαλασσινά πουλιά μπορούν να μελετηθούν και να απογραφούν με ευκολία. Γενικά, αποτελούν θέμα ενδιαφέροντος της κοινής γνώμης και παίζουν ένα σημαντικό ρόλο στην επισήμανση περιβαλλοντικών θεμάτων από το κοινό. |
Θαλάσσινα παίζουν ένα συμαντικό ρόλο στα θαλάσσια οικοσυστήματα και στην δυναμική της τροφικής αλυσσίδας. Ειδικά η αλληλεπίδρασή τους με ψάρια και με την αλιεία θεωρείται ιδιαίτερης σημασίας. "Θαλασσοπούλια" είναι γενικός όρος που χρησιμοποιήται για να χαρακτηρίσει αυτά τα πουλιά που τρέφονται τούλάχιστον εν μέρει από τη θάλασσα μετακινούμενα σε κάποια απόσταση επάνω ή κάτω απο την επιφάνεια της. Xαρακτηριστικά αναπαράγονται σε απόμερες και απόκρημνες περιοχές των ακτών, στις αμμοθίνες, σε βραχονησίδες και απόμακρα νησιά. Περίπου 274 είδη ανήκουν στην κατηγορία των θαλασσινών πουλιών που περιλαμβάνουν κυρίως πιγκουίνους, άλμπατρος, γλάρους, πελεκάνους, κορμαράνους, πάπιες, κλπ.