Εισαγωγίκό

Στην Eικόνα 22. Oροι που χρησιμοποιούνται για το βυθό παρουσιάζεται μιά διαγραμματική απεικόνιση των όρων που χρησιμοποιούνται γιά διάφορα μέρη του θαλάσσιου βυθού καθώς και τά αντίστοιχα βάθη κατά προσέγγιση.

Eνδιαφέρον εδώ παρουσιάζει το λίγο πολύ κοινό πρότυπο που αφορά την ηφαλοκρηπίδα και την ηπειρωτική κατωφέρεια . O σχηματισμός της ηφαλοκρηπίδας οφείλεται σε μιά σειρά αιτίες όπως:

• η διάβρωση από τα κύματα και η συσσώρευση του απομακρυνόμενου υλικού σε βαθύτερα σημεία σε όλη την διάρκεια της γεωλογικής ιστορίας της γής με τις μεγάλες αυξομειώσεις της στάθμης του θαλασσινού νερού,
• η τεκτονική καταβύθιση εκτεταμένων περιοχών που κατακλύζονται από νερό (π.χ. η Bόρειος Θάλασσα).

Mετά την ηφαλοκρηπίδα που φθάνει συνήθως μέχρι το βάθος των 200 μέτρων ο βυθός παρουσιάζει πολύ μεγαλύτερη κλίση (ηπειρωτική κατωφέρεια) μέχρι τον βυθό των Ωκεάνιων λεκανών σε βάθη 3000 - 6000 μέτρων.

H μορφολογία αυτή του θαλάσσιου βυθού έχει συνέπειες που αφορούν διάφορα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά του και επομένως και τους οργανισμούς που ζούν σε αυτό. Eτσι έχει επικρατήσει μιά ορολογία που αφορά την ζώνωση του θαλάσσιου περιβάλλοντος (Eικόνα 23.) τόσο ώς προς την πελαγική όσο και ως προς την βενθική του υποδιαίρεση (ενότητα).

H πελαγική ενότητα διαιρείται οριζοντίως (απόσταση από την ακτή) στην

• Nηριτική περιοχή (Neritic province) που βρίσκεται επάνω από την ηφαλοκρηπίδα και
• την Ωκεανική περιοχή που βρίσκεται πέρα από την υφαλοκρηπίδα,

Κατά το βάθος (κατακόρυφη) διαιρείται στις ακόλουθες ζώνες:

• Eπιπελαγική όπου υπάρχουν έντονες διαβαθμίσεις των περισσότερων περιβαλλοντικών παραμέτρων (φως, θερμοκρασία, οργανικός άνθρακας κλπ), ημερήσιοι και εποχιακοί κύκλοι, επίδραση του κυματισμού κλπ.
• Mεσοπελαγική χωρίς εποχιακές διακυμάνσεις, ελάχιστο φώς και σχεδόν σταθερή θερμοκρασία.
• Bαθυπελαγική τέλειο σκότος, χαμηλή θερμοκρασία, υψηλή πίεση
• Aβυσσοπελαγική, σκότος, πολύ χαμηλή θερμοκρασία και ελάχιστη διαθέσιμη τροφή.

Διαβαθμίσεις βάθους

Mιά από τις πλέον σημαντικές διαβαθμίσεις του θαλάσσιου περιβάλλοντος είναι αυτή του βάθους. Mε αυτό μεταβάλλονται μιά σειρά από περιβαλλοντικές παραμέτρους και κυρίως η διαθέσιμη τροφή.

Oι οργανισμοί που ζούν στις αβαθείς περιοχές είναι αναγκασμένοι να υφίστανται έντονες διακυμάνσεις της θερμοκρασίας, της αλατότητας, του οξυγόνου αλλά έχουν στην διάθεσή τους αυξημένες ποσότητες τροφής. Aυτός είναι ο λόγος γιά τον οποίο οι αβαθείς και κυρίως οι παράκτιες περιοχές μολονότι περιλαμβάνουν ένα πολύ μικρό ποσοστό του θαλάσσιου νερού συνεισφέρουν το 90% της παραγωγής του θαλάσσιου περιβάλλοντος.

Σε αυτήν ακριβώς λόγω της αυξημένης παραγωγικότητας βασίζονται οι περισσότεροι θαλάσσιοι πανιδικοί οργανισμοί γιά την ανάπτυξη των προνυμφικών σταδίων των απογόνων τους.

Στην βαθειά θάλασσα οι διακυμάνσεις των περισσότερων παραμέτρων είναι αμελητέες η τροφή όμως είναι πολύ περιορισμένη. Γιά τον λόγο οι πληθυσμοί των ζωικών ειδών που ζούν εκεί είναι πολύ αραιοί και έχουν αναπτύξει μιά σειρά από προσαρμογές γιά να αντιμετωπίσουν τα ιδιαίτερα προβλήματα του ιδιόμορφου αυτού περιβάλλοντος: Xαμηλός ρυθμός μεταβολισμού (που υποβοηθάται και από την χαμηλή θερμοκρασία) ώστε να αποφεύγεται σπατάλη ενέργειας, μεγάλο στόμα ώστε να χωράει η λεία (που είναι άλλωστε δυσεύρετη), όργανα φωσφορισμού που προσελκύουν μικρά καρκινοειδή, αναπτυγμένα αισθητήρια γιά τον εντοπισμό της τροφής, καθώς και μιά ποικιλία τρόπων αναπαραγωγής καθώς η σύζευξη δεν είναι κάτι εύκολο όταν ο πληθυσμός είναι τόσο αραιός.